Pu Thang Deih Khup

Mimal Thu
Pa: Pu Vungh Ngaih Lian
Nu: Pi Ngem Ngaih Ning (Vangaw/Ngaihte)
Suah Kum: 20 February 1959 (Friday)
Suahna: Tuithang Khua, Tedim Khuahuam, Zogam
Khankhiatna: Tuithang Khua (Kum 29 dong)
Pianthak Kum: 21 February 1973 (Wednesday)
Kham Khua: Tuithang
Beh: Tunglut

Pu Tunglut khang pan a khang 15 na ahi hi.
1. Tunglut
2. San Za
3. Lut Khup
4. Za Niang
5. Ciang Zong
6. Thang Cing
7. Vuum Seel
8. Hong Vungh
9. Song Khoi
10. Cing Thual
11. El Vial
12. Thuam Vungh
13. Vial Do Thang
14. Vungh Ngaih Lian
15. Thang Deih Khup
Pu Vial Do Thang, Pu Vungh Ngaih Lian, Pu Thang Deih Khup cih khang thum kizomin amau laizom unau sung tek vuah a upente ahi uh hi.

Laizom:
1. Thang Deih Khup (Thang Khup)
2. Cing Sawn Zaam
3. Cing Zen Lun
4. Ciin Go Maan
5. Hen Go Mang
6. Vungh Za Khai
7. Kham Do Lian
8. Vung Lian Cing
Innkuan
Zi: Nu Cing Hau Mang (Naulak)
Kiten Kum: 10 November 1979 (Saturday)
Ta:
1. Ning Lam Lun
2. Lian Za Sing
3. Dal Sian Piang (A.G.T.I Civil Engineer – GTI, Kalay)
4. Lian Than Tuang (BSc. (Hons) Computer Networks – Salford University, MSc. Internet Compting and Network Security – Loughborough University)
5. Vung Tawi Lun (BSc. Zoology – Yadanabon University)
6. Mang Lian Tung (BA. Geography – Kalay University)
Tu (Tapate lam):
1. Mang Zuun Kiim (2019 kum aa suak)
2. Mang Sian Kiim (2021 kum aa suak)
3. Cing Ngaih Ciin (2023 kum aa suak)
4. Khup Lian Mung (2025 kum aa suak)
Tu (Tanu lam):
1. Sing Muan Langh (2014 kum aa suak)
2. Khup Biak Sang (2016 kum aa suak)
3. Khai Tup Sang (2018 kum aa suak)
Min Phuah:
1. Khup Biak Sang
2. Khup Lian Mung

Pilsinna
1976-77 kum – Tan 8 dong: State Middle School – SMS (tun Basic Eduation High School – BEHS)
1977-78 kum – Tan 9 leh 10: State High School – SHS (tun Basic Eduation High School – BEHS)
1978 kumin Myanmar Kumpi Sang Tan 10 zo hi.

Tun Ngeina Gamdangte
1. India
2. United Kingdom – UK
3. United States of America – USA
4. Japan
5. Malaysia

Sumbawlna
1978 kumin India leh Myanmar gam kawmin sumbawl kipan hi.
A diakdiakin, sumbawl khualzinna ah India gam sung pan Champhai/Tonsim, Aizawl, Silchar, Shillong, Guwahati, Churachandpur/Lamka, Imphal, Calcutta (tun Kolkata), Bombay (tun Mumbai), Madras (tun Chennai), Bangalore cih bang khuate hi diak hi.
Myamar gam sung pan Yangon, Mandalay, Mogok, Myitkyina, Hpakan, Muse (Shweli tawh) cih bang khuate hi diak hi.
1988 kumin Tuithang khua pan Tedim khuapi (Lawibawl veng) ah lal uh hi.
Tedim khua ah kituah khit ciangin khualzin mabaante zom suak aa, Zogam leh zanggam kikal van pua mawtaw tawh zongh sumbawl hi. A zi in sumbuk hong hi.

Pasian Nasepna
(1) 21 February 1973 kumin Sia Hau Sawm Thang (Sia Hau Sawm) tungtawnin gupkhiatna ngah kitelcianna nei hi. Tua hunin Sia Hau Sawm pen Kumpi sangsia hi aa, tu-in Pasian nasemin Reverend (Rev.) ngah hi.
Pianthakna Lai Siangtho Mun:
John 5:24 Ken a maan takpi kong cihin ah, Keima Thu za aa, Keimah a hong sawl Pa a um mi in nuntak tawntungna ngah zo ahih ciangin thukhenna a thuak kei hi. Sihna pan paikhia aa, nuntakna ah a tung zo hi. (TDB 1977)

(1.1) 28 February 1973 – 02 March 1973 ni-in Rev. Dr. Hau Lian Kham te nupa in Tuithang khua, Pa Thang Go Mang’ inn ah lungdamna thu khanlawhna cialpi bawl uh hi. Tua cialpi khit ciang, 03 March 1973 (Saturday) ni-in Sia Hau Lian Kham in Pu Thang Khup (tualai kum 14) leh adang naupang lite (a kigawm nga) Tedim ah gupkhiatna thu teci pang dingin tonpih hi. 04 March 1973 (Sunday) ni teh, Pu Thang Khup in ABM a kici American Baptist Missions (tulai Cope Memorial Baptist Church – CMBC) biakinn ah gupkhiatna ngahna teci pang hi. Tua ni mah, a nitak ciangin Sia Hau Lian Kham in Leilum Tuiphum Pawlpi ah teci pangsak leuleu hi.

(1.2) 21 August 1981 kumin Tuithang khua ah Assembly of God (AG) pawlpi a ding phetin kihel pah hi.

(2) 1996-2008 kum sung Tuithang khua ah Pu En Khan Gin (Vangaw/Ngaihte) ii sponsor sepna Lainatna Ministry ah director vaipuak la hi. Hih Lainatna Ministry pen 1997 kumin Tedim AG section in ciaptehna laipi (Sec AG DM 21/98/117) pia hi. Lainatna Ministry in tagah kepna, pilna pattahna leh Gospel pai Lungdamna Thu tangkona cihte sem hi.
(2.1) Kum simin tagah kep kibehlap aa 2008 kum ciangin naupang 100 kiim pha hi. Tua naupangte sung pan Kumpi Sang tan 10 zo tampi om bek tham loin, BA, BSc, MA, MSc, Mdiv, MTh, PhD cih bang dongin pilna sangpi a ngah zo zongh om hi. Gam khangto tuamtuam ah zongh tung uh aa innkuan nuam a lam dimdiam zongh om hi. Tua bek tham lo, naupangte sung pan Pasian nasem, tagah kem, pawlpi sia, kumpi nasem cihte zongh piangkhia hi.
(2.2) Lainatna Gospel paina pen kum 12 sung Tedim, Tonzang, Kalay/Kawlpi leh Tamu khuapi huamte aa khua tuamtuamte ah kizin kawikawi hi. Lainatna Gospel Team ah lasa pawl, worship makai pawl, thuhilh/tintan sia, hunpi/sermon/speaker sia leh thunget makai cih bangin om hi. Lainatna Gospel Team sung pan Rev. ngah leh pawlpi kem sia zongh piangkhia hi.
(2.3) Lainatna Ministry om sung kum simin kumpi sangkhak hun April kha ta-in Lainatna Cialpi (tua hunin Lainatna Crusade) kibawl den hi. Tua bang ciangin khuakiim khuapaam pan zongh kidelh aa zin kido hi.
(2.4) Lainatna Ministry om sung kum simin kumpi sangkhak hun October kha ta-in Lainatna Camp kibawl den hi. Tua bang ciangin khuakiim khuapaam pan zongh kidelh aa zin kido hi.
(3) Pu Thang Khup pen mimal aa zongh khua tuamtuam ah Pasian thugenin zin kawikawi hi. Tedim AG section in zongh a kul bangin Pasian thugen dingin kuan sak kawikawi hi. Zin kawikawi aa Pasian na a sepna tungtawnin Pasian viangliatna tawh Lawki pan ahi zong, pawl dang pan ahi zong a piangthak tampi om hi. AG pawlpi om nai lohna khua pawlkhat ah tua a piangthakte in AG pawlpi phut uh hi.

Gamvai Nasepna
Tedim khua aa tenna siksanin thupha bawl ding a lem khat ahi; khuakiim khuapaamte ii kumpi zumvai a kitangsamte huh theih bangin huh hi.

Kiteelna (Election):
1990 kum Myanmar gambup kiteelna (election) hun lai, Zomi National Congress (ZNC) party pen a panpih thei zahin panpih hi.
08 November 2015 (Sunday): Myanmar gambup kiteelna (election) ah Zomi Congress for Democracy (ZCD) gamvai party pan lut hi. Zogam Innpi (Chin State Parliament) ah Tedim (Zone 1) mipi tangmi dingin a dem hi aa, Pasian hehpihna leh mipite’ itna, muanna tawh kidemna zo hi. ZCD, USDP, NLD, CLD, CNDP, ZNRD, NUP cih bang gamvai parties teng kidem ahi hi. A kidempihte sung pan Chin State Minister a sem laitak leh kumpi nasem zalian zongh om hi. ZCD party in meekuang lui ding aa a zot manin lungdam mahmah hi. Tedim khuahuam sung tutna 5 kituh aa ZCD in 3 ngahin USDP in 2 ngah hi.
07 April 2019 (Sunday): ZCD party sung gamvai lunggulhna kithutuah theih loh manin National League for Democracy (NLD) party ah lut hi. Tua aa kipan, ZCD lam tawh mimal kizop kithuahna lo buang, gamvai minamvai sepkhopna om nawn lo hi.
08 November 2020 (Sunday): Myanmar gambup kiteelna (election) lai Tedim khuahuam sung kidemna ah a party lutna NLD adingin mapan theih bangin mapang hi. Tedim khuahuam sung tutna 5 kituh aa, a vekin NLD in ngah hi.

MP Sep Sung (2016-2021):
Chin State Parliament (Hluttaw) ah thusunna tampi nei aa, thusunte ngah zongh om, ngah loh zongh om hi. Zum ah thu ciaptehna a om ding deihna tawh ngah loh ding lam thei pipi-in thusun tangtang hun zongh om hi. Bang hang hiam cih leh, thuneite in ciaptehnate a hun zui-in en kik thei uh aa, a kisam bangin na vaihawm thei uh hi. Tua mah bangin a beisa aa ciaptehna tuamtuamte zongh amau hun sungah etphatna nei tangtang uh hi.
Chin State Hluttaw ii “Geelna & Budget Committee” leh “Thukhun Bawl Committee” ah Secretary sem hi.

Tedim khua ading Hluttaw ah a nget tampite lak pan pawlkhat:
• Tedim District (Term bei khit teh, galkap ukna hun sungah kuama nget lohin Tedim in District ngah hi.).
• Tedim khuasung lampi, Tedim BEHS-1 Sanginnpi Thak, Tedim zatopi ading tui tuam laakna neih ding leh zato innpi behlap ding, kumpi nasemte omna inn lam beh ding a ngette (gambup uliante Tedim ah hong zin laitak kingen aa Union budget tawh kibawl/kilam hi.) Tedim mei leh Tedim tui dingte pen nget zah ii alang kiim bek kingah hi.
• Tedim Kam Hau tualpi mipi tutna, Tedim-Taingen lampi ding a ngette (Chin State budget tawh kibawl hi.)
• Tedim BEMS-branch (Myoma) pan BEMS (Myoma) ding, BEHS-branch (Myoma) pan BEHS (Myoma) ding ngetna, Zavom lote phiat ding a thusunte lawhcing lo hi.
• Tedim leitang galkap huang ii acre 100, mipi tading a nget pen acre 40 kingah hi.

Tedim khuahuam ading Hluttaw ah a nget tampite lak pan pawlkhat:
• Tedim khuahuam sungah BEPS-branch sang khuata 3 ah kingah thak hi. Adang khuata 3 ah BEPS-branch pan BEPS ah kikhanto hi. Adang khuata 4 ah BEPS pan BEPS (tan 6 ciang – Muloon) ah kikhanto hi. Adang khuata 4 ah BEPS-Muloon pan BEMS-branch ah kikhanto hi. Adang khuata 17 ah BEMS-branch pan BEMS ah kikhanto hi. Adang khuata 1 ah BEMS pan BEHS-branch ah kikhanto hi. Adang khuata 2 ah BEHS-branch pan BEHS ah kikhanto hi. Hih a kikhattohna tawh kizui-in sanginnte zongh kibehlap hi. Zato lam ahih leh, pilsinna bangin a dinmunte kikhanto zo lo aa, zato innte bek kipuah kilam zo hi. Pilsinna dinmun a kikhanto zo lo khua pawlkhat zongh sanginn kilam thak veve hi. Pilsinna leh zato lam khua tampi ading a nget sung pan a kingah lo zongh om veve hi.

• Anlangh gunlei leh Tuithang gunlei (Philtun) ading gambup kumpi tungah ngen aa India ii huhna tawh kilam thak hi. Gamlai gunlei zongh a ngetna pan Chin State budget tawh kipuah hi. Anlangh leh Tungzang kikal lampi thak, Gamlai leh Tungzang kikal lampi thak, Buanli leh Daampi kikal lampi thak, Guasing leh Lentaang kikal lampi thak, Tuithang leh Tuinika kikal lampi thak cihte akipan Lailo leh Tungzang kikal lampi keek aa suang kiphah hi. Thalmual pan Phaiza – Tuisanzaang – Bukphil – Phaltaang khua kikal lampite, Tuithang gunlei pan Keizaang (Cipikot) – Guasing khua kikal lampite, Tungzang pan Ngalbual – Suangsang – Lalta khua kikal lampite kikeek hi. Khua dang tampite ii a om sa lampite, lei neuneute leh tui laakna ading cihte zongh thusunna tampi a hunhunin nei aa Chin State budget tawh kisem hi.

• Tuithang khua ading palik zum ngah nading, zuminn leh palikte inn ding cihte ngen aa ngah hi. Bang hang hiam cih leh, Tan 10 laivuan a kibawl nading khua khatpeuh ah palik zum om kul hamtang hi. Tua tungtawnin Tuithang khua ah Tan 10 laivuan kibawl thei pah hi. 2020 kum Tan 10 laivuanpi ah Chin State bup pan Tuithang in Tan 10 zo percentage (%) a tampen ngah hi. Tua baan ah Palik zum omna hangin khuapi suah tuam leh town nget nading bukim tuam ahi hi. Sanginn, Zato inn thak leh kumpi nasemte omna inn dingte zongh kilam aa, khuasung lampite zongh kattayar tawh kibawl hi.

MP Nasepzia Pawlkhat:
• Thusun ding tawh kisai zum lam nasemte, hausa leh khuanu khuapate tawh kimuhna om thei zel hi. Tua kimuhnate tungtawnin lai kibawl aa, Hluttaw kah ma-in, Hluttaw Speaker leh thusun ding tawh kizui Vuangyi zumte (Minister zumte) ah lai kipia hi. Hluttaw sung panin tua lai piak kholhte dotna, ngetna, kamkupna kinei aa, a kul bangin Vuangyi te in dawnna nei uh hi.
• MP te ii thusunna leh Hluttaw ii thukimna tungtawnin kumpi in a kisam bangin thu khentat aa semkhia uh hi.
• Tua ahih manin Vuangyi khatpeuh in a sep a bawl nop, a piak nop a om leh, vai a tamzaw pen MP khat teitei in Hluttaw sungah thu a sun masak kul hi. Vuangyi pawlkhatte in Tonzang ading, Khalkha ading a piak nop uh ciang, Pu Thang Khup in lai bawl aa Vuangyi zum ah pia-in Hluttaw ah thu a sun nading kut bawl thei zel uh hi.
• Hih hun lai, MP te in State Hluttaw, Union Hluttaw te tawn loin, gambup kumpi tungah lai pia (thu sung, ngen, zasak, dong) thei uh hi. Tua bang ciangin Union level Vuangyi zum pan a ngen MP te ii min tawh lai lehna om tangtang hi. A kul leh, Hluttaw tungtawnin nget ding vaikhak aa, a ut vua leh, khentat sa-in State Hluttaw zasak uh hi. Hih bangin ngetna ahi zong, Union Hluttaw tungtawnin Union MP te ii ngetna ahi zong a kingah khatpeuh a om leh, Union Kumpi in State Kumpi tungah sep ding leh budget sehsa-in zasak aa Union Vuankyi in budget zeek hi.

Thukhupna
Simlei ah mim bangin piankhiat aa kipan nuntak khuasakna leh nasep silbawlna khempeuh pen Sianmang Hehpihna leh a kuama ciat ii panpihna tawh ahi hi. Pasian ading leh gamlehminam ading khut khat tawi, khe khat khai aa sep theih bangbangin sep zawh zahzah kipiakkhiatna ahi hi. Hihte khempeuh Pasian minthan nading, Pasian gamzai nading hi den ta hen.
Rom 11:36 Bang hang hiam na cih uh leh, na khempeuh in amah panin ahi zongin, ama hangin ahi zongin, ama ading ahi zongin a piang uh hi. A tawntungin ama minthanna ngah ta hen. Amen.